Słowniczek do akt metrykalnych
230 słów i zwrotów z akt chrztu, ślubu i zgonu – po łacinie, rosyjsku i niemiecku – z polskim znaczeniem. Dla każdego, kto czyta stare metryki z Geneteki, archiwów państwowych albo ksiąg parafialnych.
W jakim języku jest akt? Zależy od miejsca i czasu:
- Galicja i dawne księgi parafialne – łacina (w Galicji często aż do 1918 r., zwykle w tabelach z łacińskimi nagłówkami).
- Królestwo Polskie – akty stanu cywilnego po polsku od 1808 r., a w latach 1868–1917 po rosyjsku (cyrylicą).
- Zabór pruski – po niemiecku, szczególnie urzędy stanu cywilnego (Standesamt) od 1874 r.
Wskazówka: miesiące bywają skracane – 7bris to wrzesień, 8bris październik, 9bris listopad, 10bris (Xbris) grudzień. Wiek zmarłego podaje się jako annorum (lat), mensium (miesięcy), dierum (dni).
Łacina: chrzest i urodzenie
| W akcie | Znaczenie |
|---|---|
| natus, nata, nati, natae | urodzony / urodzona |
| baptizatus, baptizata, baptisatus, baptisata, baptizavi, baptisavi | ochrzczony / ochrzczona; „ochrzciłem” |
| infans, infantem, infantis | dziecko, niemowlę |
| proles, prolis | potomstwo, dziecko |
| filius, filii, filium, filio | syn |
| filia, filiae, filiam | córka |
| legitimus, legitima, legitimi, legitimae, legitimo, thori legitimi, ex legitimo thoro | ślubny (z prawego łoża) |
| illegitimus, illegitima, illegitimi, illegitimae, spurius, spuria | nieślubny |
| gemelli, gemellae, gemini | bliźnięta |
| posthumus, posthuma | urodzony po śmierci ojca |
| levantes, patrini, patrinus, matrina | rodzice chrzestni / ojciec chrzestny / matka chrzestna |
| obstetrix, obstetrice | akuszerka, położna |
| testes, testis, testibus | świadkowie / świadek |
| in periculo mortis, ex aqua | chrzest z wody (w niebezpieczeństwie śmierci) |
| ceremoniae suppletae | uzupełnione obrzędy chrztu |
Łacina: rodzina i pokrewieństwo
| W akcie | Znaczenie |
|---|---|
| pater, patris, patre | ojciec |
| mater, matris, matre | matka |
| parentes, parentum | rodzice |
| avus, avi | dziadek |
| avia, aviae | babka |
| nepos, neptis | wnuk / wnuczka (też: bratanek, siostrzeniec) |
| frater, fratris | brat |
| soror, sororis | siostra |
| vitricus | ojczym |
| noverca | macocha |
| privignus, privigna | pasierb / pasierbica |
| socer | teść |
| socrus | teściowa |
| gener | zięć |
| nurus | synowa |
| patruus | stryj (brat ojca) |
| avunculus | wuj (brat matki) |
| amita | ciotka (siostra ojca) |
| matertera | ciotka (siostra matki) |
| consobrinus, consobrina | kuzyn / kuzynka |
| de domo | „z domu” (nazwisko panieńskie) |
Łacina: ślub
| W akcie | Znaczenie |
|---|---|
| copulati, copulatus, copulata, copulavi, copulatio | połączeni węzłem małżeńskim; „udzieliłem ślubu” |
| matrimonium, matrimonio | małżeństwo |
| sponsus, sponsi | pan młody, narzeczony |
| sponsa, sponsae | panna młoda, narzeczona |
| viduus, viduo | wdowiec |
| vidua, viduae | wdowa |
| juvenis, iuvenis | młodzieniec, kawaler |
| virgo, virginem | panna |
| caelebs, coelebs | kawaler, stanu wolnego |
| conjux, coniux, conjuges, coniuges | małżonek / małżonkowie |
| maritus, mariti | mąż |
| uxor, uxoris, uxorem | żona |
| bannis, banni, proclamationibus, proclamatio | zapowiedzi |
| dispensatio, dispensatione, dispensatus | dyspensa |
| consanguinitas, consanguinitatis | pokrewieństwo (przeszkoda małżeńska) |
| affinitas, affinitatis | powinowactwo |
Łacina: zgon i pochówek
| W akcie | Znaczenie |
|---|---|
| mortuus, mortua, obiit, obiitque, denatus, denata | zmarł / zmarła |
| defunctus, defuncta, defuncti | zmarły / zmarła |
| sepultus, sepulta, sepultura, sepelivi | pochowany / pochowana; pogrzeb |
| aetatis, annorum, annos | w wieku … lat |
| mensium, menses | miesięcy |
| dierum, dies | dni |
| hebdomadum, hebdomadarum | tygodni |
| horarum, horae | godzin |
| causa mortis, morbus, morbo | przyczyna śmierci / choroba |
| sacramentis provisus, sacramentis provisa, provisus, provisa | zaopatrzony sakramentami |
| coemeterium, coemeterio, cemeterium | cmentarz |
Łacina: przyczyny zgonu
| W akcie | Znaczenie |
|---|---|
| febris, febri, febre | gorączka |
| typhus, febris typhosa, typhosa | tyfus, dur |
| phthisis, tabes | suchoty (gruźlica) |
| hydrops, hydrope | puchlina (obrzęk, wodnica) |
| variolae, variola | ospa |
| morbilli | odra |
| dysenteria | czerwonka |
| apoplexia | apopleksja (udar) |
| senectus, senium, marasmus senilis, marasmus | starość, uwiąd starczy |
| debilitas, debilitate | osłabienie, niemoc |
| convulsiones, spasmus, spasmi | konwulsje, drgawki (u niemowląt) |
| diphtheria, diphteria | błonica (dyfteryt) |
| scarlatina | szkarlatyna |
| tussis convulsiva, tussis | koklusz / kaszel |
| pneumonia | zapalenie płuc |
| ex partu, partus | od porodu / poród |
| inflammatio | zapalenie |
Łacina: stan społeczny i tytuły
| W akcie | Znaczenie |
|---|---|
| nobilis, nobilibus | szlachetny, szlachcic |
| generosus, generosa, generosi | „urodzony” – tytuł szlachecki |
| famatus, famata, famati, providus, provida | „sławetny”, „opatrzny” – tytuł mieszczanina |
| honestus, honesta, honesti, laboriosus, laboriosa, laboriosi | „uczciwy”, „pracowity” – tytuł chłopa |
| dominus, domina, domini | pan / pani |
| subditus, subdita | poddany (chłop pańszczyźniany) |
| catholicus, catholica, ritus latini, ritus graeci | katolik; obrządek łaciński / grecki |
| judaeus, judaea, israelita | Żyd / Żydówka |
| acatholicus, acatholica, lutheranus | niekatolik; luteranin |
Łacina: zawody
| W akcie | Znaczenie |
|---|---|
| agricola, agricolae | rolnik |
| colonus, coloni, cmetho | kmieć (gospodarz) |
| hortulanus, hortulani | zagrodnik (mała gospodarka) |
| inquilinus, inquilina, inquilini | komornik (bez ziemi, mieszka u kogoś) |
| sartor | krawiec |
| sutor | szewc |
| faber, faber ferrarius | kowal |
| molitor, molendinator | młynarz |
| textor | tkacz |
| pistor | piekarz |
| lanio | rzeźnik |
| carpentarius, faber lignarius | cieśla |
| figulus | garncarz |
| famulus, servus | parobek, sługa |
| famula, ancilla | służąca |
| mendicus, mendica | żebrak |
| opilio, pastor ovium | owczarz |
| custos silvae, sylvanus | gajowy |
| oeconomus | ekonom (zarządca) |
| villicus | włodarz |
| scultetus | sołtys |
| advocatus | wójt |
| organarius | organista |
| aedituus, sacristanus | kościelny |
| parochus, curatus | proboszcz |
| vicarius, cooperator | wikary |
| miles, militis | żołnierz |
| caupo, propinator | karczmarz, szynkarz |
| braxator | piwowar |
| mercator | kupiec |
| chirurgus | felczer, cyrulik |
Łacina: miejsca, daty i miesiące
| W akcie | Znaczenie |
|---|---|
| domus, domo, numerus domus, n. domus | dom; numer domu |
| pagus, pago | wieś |
| oppidum, oppido | miasteczko |
| civitas, civitate | miasto |
| parochia, parochiae | parafia |
| januarius, januarii, ianuarii | styczeń |
| februarius, februarii | luty |
| martius, martii | marzec |
| aprilis | kwiecień |
| majus, maji, maii | maj |
| junius, junii, iunii | czerwiec |
| julius, julii, iulii | lipiec |
| augustus, augusti | sierpień |
| september, septembris, 7bris, 7bri | wrzesień („7bris”) |
| october, octobris, 8bris, 8bri | październik („8bris”) |
| november, novembris, 9bris, 9bri | listopad („9bris”) |
| december, decembris, 10bris, xbris, xbri | grudzień („Xbris”) |
| anno, anni, annus | roku / rok |
| diei | dnia |
| mane | rano |
| vesperi, vespere | wieczorem |
| nocte | w nocy |
Rosyjski: akty z Królestwa Polskiego (1868–1917)
| W akcie | Znaczenie |
|---|---|
| родился, родилась, рожденный, рождённый, рожденная | urodził się / urodziła się; urodzony |
| окрещен, окрещена, крещение, крещенъ | ochrzczony / ochrzczona; chrzest |
| младенец, младенецъ, младенца | niemowlę, dziecko |
| сын, сынъ, сына | syn |
| дочь, дочери | córka |
| законный, законная, законнаго, законной | ślubny (z prawego łoża) |
| незаконнорожденный, незаконнорожденная, незаконный | nieślubny |
| отец, отецъ, отца | ojciec |
| мать, матери | matka |
| восприемники, восприемниками | rodzice chrzestni |
| свидетели, свидетелей, свидетелями | świadkowie |
| повивальная бабка, акушерка | akuszerka |
| бракосочетание, бракосочетания, венчание, брак | zawarcie małżeństwa, ślub |
| холостой, холостъ | kawaler |
| девица, девицею | panna |
| вдова, вдовою | wdowa |
| вдовец, вдовецъ | wdowiec |
| жена, жены, супруга | żona |
| муж, мужъ, супруг | mąż |
| умер, умеръ, умерла, скончался, скончалась | zmarł / zmarła |
| лет, летъ, года, году | lat / roku |
| месяцев, месяцевъ | miesięcy |
| крестьянин, крестьянинъ, крестьянка | chłop, włościanin / włościanka |
| земледелец, земледѣлецъ | rolnik |
| мещанин, мещанинъ | mieszczanin |
| дворянин, дворянинъ | szlachcic |
| чернорабочий, работник | robotnik, wyrobnik |
| сапожник | szewc |
| портной | krawiec |
| кузнец | kowal |
| мельник | młynarz |
| жительствующий, жительствующая, проживающий | zamieszkały / zamieszkała |
| деревня, деревне, деревни | wieś |
| местечко, посад | miasteczko, osada |
| город, городе | miasto |
| гмина, гмины | gmina |
| приход, прихода | parafia |
| января | stycznia |
| февраля | lutego |
| марта | marca |
| апреля | kwietnia |
| мая | maja |
| июня | czerwca |
| июля | lipca |
| августа | sierpnia |
| сентября | września |
| октября | października |
| ноября | listopada |
| декабря | grudnia |
Niemiecki: zabór pruski, Galicja, emigracja
| W akcie | Znaczenie |
|---|---|
| geboren, geb | urodzony; z domu (geb.) |
| getauft, Taufe | ochrzczony; chrzest |
| Sohn | syn |
| Tochter | córka |
| ehelich, ehel | ślubny |
| unehelich, unehel | nieślubny |
| Vater | ojciec |
| Mutter | matka |
| Eltern | rodzice |
| Taufpaten, Pate, Patin, Paten | rodzice chrzestni / chrzestny / chrzestna |
| Hebamme | akuszerka |
| Zeugen, Zeuge | świadkowie / świadek |
| getraut, Trauung, Heirat, verheiratet | zaślubiony; ślub; żonaty / zamężna |
| Bräutigam | pan młody |
| Braut | panna młoda |
| Witwe | wdowa |
| Witwer | wdowiec |
| Junggeselle | kawaler |
| Jungfrau, ledig | panna; stanu wolnego |
| Ehefrau | żona |
| Ehemann | mąż |
| gestorben, verstorben, gest | zmarły |
| begraben, beerdigt | pochowany |
| Alter, Jahre, Jahren | wiek / lat |
| Todesursache | przyczyna śmierci |
| Altersschwäche | starość (uwiąd) |
| Schwindsucht, Lungenschwindsucht | suchoty (gruźlica) |
| Wassersucht | puchlina |
| Bauer, Landwirt, Ackerwirt | rolnik, gospodarz |
| Häusler | chałupnik |
| Einlieger | komornik |
| Gärtner | zagrodnik (też: ogrodnik) |
| Knecht | parobek |
| Magd | służąca |
| Tagelöhner, Arbeiter | wyrobnik / robotnik |
| Schuhmacher | szewc |
| Schmied | kowal |
| katholisch, kath | katolicki |
| evangelisch, evang | ewangelicki |
Słowniczek w programie Gentree. Polski program do drzewa genealogicznego sam rozpozna takie słowa w notatkach przy faktach (przepisanych z aktów) i pokaże ich tłumaczenie – bez internetu. Wklejasz wyniki z Geneteki, a program dopisuje fakty ze źródłami.
Poznaj GentreeSłowniczek obejmuje najczęstsze słowa – w aktach spotkasz też odmiany i skróty. Znalazłeś błąd albo brakuje słowa? Napisz – adres na stronie głównej.